Tuesday, April 7, 2015

Op ys, ja, op ys

As die swaeltjies in 'n lang ry gepak op die telefoondraad sit is dit nie omdat hulle warm kry nie. Dit beteken winter is op pad. Hierdie voëltjies vlieg jaarliks duisende kilometer van kontinent na kontinent agter die somer aan, amper soos afgetrede Albertonners met karavane wat in die winter in Scottburgh se karavaanpark gaan uitspan.  Jy weet die winter is op pad as die einste voëltjies, of naby-familie, jou nie meer soggens halfvyf wakker tjirp nie. En die son kom 'n uur later op as in Desember, en gaan ook vroeër onder. Daar is 'n byt in die lug waar daar vroeër nie 'n byt was nie en skielik reën dit ook minder. Seisoensverandering is seker 'n goeie ding, maar dis nie noodwendig altyd lekker nie. So, ons moet begin om onsself voor te berei. In die winter eet ons outomaties meer omdat ons koud kry, so, die eerste voorbereidingswerk is: verloor gewig - gaan stap 'n paar keer om die blok na werk terwyl dit smiddae nog lig genoeg is.  As swaeltjies 8000 km kan vlieg na die woude in Duitsland kan jy dit maak om om die blok te stap. Identifiseer ook iemand wat vir jou en jou familie truie kan brei vir die koue dae en nagte.  Gewoonlik is ouerige dames die beste kandidate, mens kan hulle in die kerk of in supermarkte identifiseer, hulle lýk net soos breiers. Laat hulle vir jou truie brei, ter voorbereiding.  Begin ook nou al sopresepte bymekaar maak. Daar is niks so lekker soos sop in die winter nie (sê diegene wat nog nooit 'n Whopper-burger van Burger King oor hulle lippe gehad het nie). Onthou net, as 'n mens alkohol by sop voeg kan dit nie meer as 'n sop geklassifiseer word nie, dit staan dan bekend as 'n gedokterde bredie. Bly by natuurlike bestanddele vir die beste resultate. Soos wortels, uie en raap. Raapsop is altyd 'n treffer. So - die winter is op pad, mens kan dit aan die swaeltjies sien. Maar as 'n mens daarop voorbereid is, kan hulle maar met liefde vertrek, ons sal hulle nessies vir hulle op ys hou tot hulle terugkom.

Saturday, April 4, 2015

40 is die nuwe 40

Jy klou verbete, met bebloede vingerpunte, aan die krans se verste uitsteekpunt vas, terwyl grond en gras, en klein insekkies gillend teen jou lyf, die afgrond af val, die ewigheid in. Jou lewe flits by jou verby, van jou eerste herinnering tot jou laaste herinnering. Is hierdie jou laaste herinnering, wonder jy? Dan gooi iemand 'n tou oor die krans en jy kom agter die krans is toe nie so hoog nie, jy kan staan, dit was meer 'n wal as 'n krans. Dis hoe dit voel om 40 te word. Dis nie die einde van die wêreld nie. Of is dit?

As kind het mense van 40 vir my altyd oud gelyk. 40 was soos 80. Maar soos mens die mylpaal nader, kom jy agter - jy was reg. 40 is nie grappies nie. 40 kan beskryf word as "middeljarig". Jy is nie meer so jonk nie maar jy is ook nog nie oud nie. Jy kan nog self om die blok draf, al pyn dit. Jy kan nog self afbuk en iets van die grond af optel, al kraak dit.  Op 20 is die mikrogolf op volle krag, op 80 is hy op "defrost", en op 40 is hy op so 80 persent. Genoeg om 'n hoendertjie nog skaflik gaar te kry. Al vat dit bietjie langer.

Jy is hoe oud jy voel, sê hulle altyd. Wat ons weet bog is, want as jou ID sê jy is 40 is jy 40. Jy drink meer pille as ooit vantevore (alhoewel meestal vitamienes), jy wil vir jou dokter beskryf van iets wat pyn maar jy vra hom eers "hoeveel tyd het hy" en jy wil hê as iemand jou met 'n kamera of foon afneem moet hulle dadelik die wyehoeklens afhaal, drie tree terug gee, op 'n leer staan en jou met 'n baie helder kollig afneem wat niks plooie sal wys, of dubbelkenne nie.

Dalk voel almal verskillend daaroor om 40 te slaan. Dalk huil baie vrouens nie omdat hulle 40 word nie, dalk huil hulle omdat hulle bly is hulle is nog nie 80 nie. Die lewe bly steeds 'n waardevolle geskenk, mens sal net moet  leer om met die krake en kraakgeluide saam te leef.

Saturday, March 28, 2015

Ballade vir 'n Enkeling: die fliek

Eers was daar die TV-reeks, en nou, dertig jaar later die fliek. Ek het net een woord: stomgeslaan. As ek Engels was het ek twee woorde gebruik: Blown Away.

Ek het self die TV-reeks jare gelede gekyk. Op laerskool. Ek het selfs nog die openingskenwysie iewers op 'n ou VHS-videoband. Nou het Leon van Nierop die storie verwerk vir 'n fliek en die resultaat is roerend.

Dis te lank terug dat mens die storie eintlik in detail kan onthou. Wat help. Wat jou soveel meer verras laat. In die TV-reeks mag daar destyds ook nie woorde groter as "foei" of "ramkat" gebruik word nie, wat nie die geval met die fliek is nie. So, "gekruide taal" is daar heelwat van. Maar as mens daar verby kan kyk, sien jy iets wat jou meesleur en verras.

Die musiek in die fliek klink bekend ("Enkeling", Voshaarnooi"), maar die uitvoering is alles nuut. Regdeur die fliek word mens deur bekende en onbekende klavierklanke, asook ander juwele saamgevoer. Van die begin, saam met Richard van der Westhuizen, tot aan die einde saam met die Heuwels Fantasties word jy op 'n bekende, maar nuwe ontdekkingstog geneem.

Die storie is modern en vars en laat mens trots voel om Afrikaans te kan wees en sulke produksies in Afrikaans te kan beleef. Wat vir my uitgestaan het is: dit wys die nuwe, pragtige dele van Johannesburg se middestad (soos Maboneng), almal speel goed toneel, die kinderweergawes van karakters lyk baie na aan die volwasse weergawes, die storie is nie vergesog soos so baie keer in flieks gebeur, of stroperig soetsappig nie.

As mens by die teater uitstap is jy amper gedisorienteer. Daai klaviernote van "Enkeling" bly jou by. En die besef: hoe mense ander mense, en hulle eie lewens kan vernietig deur leuens en refleks-besluite.  Beslis 'n kyk werd. 9 uit 10.

ABBA-wensdenkery

Dit is so opwindend dat ABBA nou uiteindelik Suid-Afrika toe kom! 32 jaar nadat hulle opgebreek het voel ons gevlei dat hulle ons land gekies het om 'n terugkeer na die wêreldverhoog te maak. Net 'n waarskuwing: vandat Agnetha op die suurstofmasjien is en deur die masker moet sing, klink "The Winner Took it all", nog mooi maar nie heeltemal meer dieselfde nie. En Frida - met die 'husky stem' - wel, dit is nou 'husky light', en vandat sy haar stuitjie moes laat verwyder na die ski-ongeluk in 1987, is "Fernando" ook nie meer dieselfde nie. Noudat sy op 'n stoel moet sit langs haar sangmaats om die vuurtjie. Mens merk ook amper nie eers die loopraam op nie, dit lyk soos 'n mikrofoonstaander. Amper.  Bjorn sing nog OK, sy geheue is net nie meer so lekker nie, maar dit het nie sy sang aangetas nie. En Bennie speel nou klavier met 'n rugstut. Maar die stut is so goed verbloem, al wat uitsteek is so een pienk gedeelte wat nie deur die spandex-top bedek kon word nie. In die naweek waar Dana Winner en One Direction ons tref het ek gaan dink:  dis dalk beter om na jou gunsteling popsanger te gaan kyk en luister terwyl hulle wel nog SA toe kom, en nog vanself die mikrofoon kan vashou. O ja, en die deel oor ABBA was wensdenkery. Maar niks is onmoontlik in ons vreemde wêreld nie.

Wednesday, March 25, 2015

Randse Skou: pret langs die mynhope

My vroegste herinnering aan die Randse Skou was toe ek baie klein was en 'n toffie-appel geëet het wat groter as my kop was.  Daar was net iets betowerend aan daardie dag en sedertdien is ek steeds 'n Skou-junkie. Hierdie jaar is die Skou al 119 jaar aan die gang en volgende week is dit weer sulke tyd. Kyk, in 119 jaar het baie aan die Skou verander. Ek weet nie op watter heuwel of in watter skuur hy begin het nie, ek weet net dit was in Aucklandpark toe ek die eerste keer gegaan het - waar WITS vandag is - maar sedert 1985 is dit by Nasrec Uitstalsentrum, heel gepas naby  die Randse Skou afrit op die N1, en tussen die mynhope. Vir kinders is en was die groot trekpleister nog altyd die pretpark, die "rye". Die "Looping Star" roller coaster (want "roller coaster" klink baie beter as 'wipwaentjies'), die swaaie, die skulpe, die Break Dancer, die Spookhuis en die Rotor, wat in die rondte gedraai het terwyl jy aan die muur vasgesuig het, en die grond onder jou weggeval het. Vandag is die rye meer modern, maar sekere van die ou gunstelinge is nog daar. Die Skou is in effek 'n uitstalling, met allerande ware wat in die groot uitstalsale aan die publiek vertoon word. Soos die meubelsaal. Of die saal met die "gadgets". Oral is demonstrasies en goed waaraan jy kan proe of ruik of voel. Iemand maak jou skoene skoon by die een stalletjie, probeer 'n koffiemasjien aan jou verkoop by 'n ander, of 'n borrelbad, of 'n snoekertafel, kompleet met muurbehangsels van honde wat snoeker speel, op. Ander ou bekende uitstallings is die karavane, en die weermag. Kosstalletjies is oral en daar is selfs 'n vlooimark. Mens sou sweer ek word betaal om die Skou te bemark. Maar dis nie waar nie. Daar is net soveel jare se wonderlike herinneringe vasgevang by hierdie jaarlikse fees dat ek nie anders kan as om liries daaroor te raak nie. Nou goed, die toegang is nogal duur en die Skou is deesdae kleiner as die verlede. Maar vir 'n uitstappie vir die gesin op 'n koel Aprilaand is daar baie om te doen en sien by die Randse Skou. En daar is sekerlik nog toffieappels ook. Ek dink net ek gaan sukkel om deesdae een te kry wat so groot soos my kop is.

Sit vir oupa daar 'n plaat op

Wat het ons geluister voor ons plate gehad het? O ja. Plate. "Langspeelplate". Wie sou selfs net 'n paar jaar terug kon dink jy daag by 'n braai op en, soos jy instap, vra iemand: ag, terwyl jy nou by die platespeler verbyloop, sit sommer daardie nuwe plaat van Bobby van Jaarsveld op, asseblief? Hoe bisar. Vir ons klomp wat in die 70's kinders was kan niemand enigiets van plate vertel nie. Van ons lekkerste tye was om partytjies te hou en plate te luister. Baie soos vandag. Om nie te praat van die kinderplate wat ons "opgeluister" het nie. Dit was goeie tye, maar in die 90's is ons deur CD's gered van krapperige plaatklanke van die 70's en die dowwe klank van die 80's se kassette (wat op 'n goeie somersaand sommer deur die kassetspeler opgevreet sou word). Nou het die wiel gedraai. Teruggedraai. Plaaslike sangers, en internasionales ook, gee nou weer hulle musiek op plaat uit. So, moenie verbaas wees as jy een oggend in jou sitkamer instap en sien 'n venster is gebreek, maar al wat vermis word is jou ou plate nie. Plate is nou weer in aanvraag. Wonder bo wonder wil mense weer soos van ouds 'n ou-bekende ritueel uitvoer. Hulle wil 'n plaat van die rak afhaal,  die platespeler aansit, die plaat uit sy omslag haal, hom korrek posisioneer op die speler, die naald oplig en dit plaas op die draaiende plaat op die draaitafel. Dis nogal omslagtig. En jy kan ook nie die hele plaat in een beweging deurluister nie. Aikona. Op 'n stadium moet jy hom omdraai om na die ander helfte op die ander kant van die plaat te luister. Kant 1 en kant 2. Onthou ook: langspeelplate speel teen 'n spesifieke spoed - drie-en-dertig en 'n derde. As jy die speler op 45 sit, gaan Bobby klink soos 'n smurfie. Lyk my, in die lewe verander baie dinge, maar baie dinge bly dieselfde. Soos met plate. Selfs oupa sal verbaas wees as hy vir sy agterkleinkind vra om vir hom 'n plaat van Pat Boone op te sit. Die kind sal waarskynlik weet hoe om dit te doen en het dalk onlangs self die hele reeks van Pat Boone se plate op e-bay gekoop. Of miskien Piet Botha of Pat Benatar.